دوستی با طبیعت، یکی از بهترین راه‌های رشد و روابط اجتماعی است

کتاب درخت‌هایی که راه می‌روند

خلاصه داستان: لی‌لی دختربچه‌ای است که از کودکی شیفته درختان و طبیعت می‌شود. وقتی صاحب یک گیاه کوچک به نام «جورج» می‌شود، تصمیم می‌گیرد دنیای بزرگ بیرون را به او نشان دهد. اما جورج فقط یک گیاه معمولی نیست؛ او درختی است که می‌تواند همراه لی‌لی در شهر حرکت کند. حضور این درخت کوچک در خیابان، توجه دیگران را جلب می‌کند و به تدریج اتفاق‌هایی تازه و شگفت‌انگیز رقم می‌زند. «درختانی که راه می‌روند» داستانی درباره دوستی، مراقبت از طبیعت و تأثیر کارهای کوچک بر تغییر جهان اطراف ماست.

«درختانی که راه می‌روند»نوشته ماری-لوئیز گی با ترجمه محبوبه نجف‌خانی، کتابی تصویری است که با داستانی ساده و شاعرانه، مفاهیمی مانند عشق به طبیعت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نقش کودکان در تغییر جامعه را روایت می‌کند.

داستان شروع قدرتمندی دارد؛ هم از نگاه خواننده و هم از نگاه شخصیت اصلی. لی‌لی وقتی برای نخستین بار همراه پدرش به جنگل می‌رود، تنها چهار سال دارد، اما شکوه جنگل او را حیرت‌زده می‌کند. نویسنده جنگل را از نگاه یک کودک توصیف می‌کند؛ تنه درختان برای لی‌لی به بزرگی پاهای فیل هستند و برگ‌ها آرام و بی‌صدا در هوا تاب می‌خورند. این نگاه کودکانه باعث می‌شود خواننده نیز دوباره جنگل را با چشمانی تازه ببیند. تصویرگری نیز در همین صفحات نخست به کمک متن می‌آید. کافی است به تصویری که لی‌لی درختی را در آغوش گرفته نگاه کنیم. درست از همین لحظه است که بذر علاقه به درخت و طبیعت در دل او کاشته می‌شود.

در صفحه بعد، وقتی پدر از لی‌لی می‌پرسد برای جشن تولد دوستش چه هدیه‌ای می‌خواهد، او بدون تردید می‌گوید: «یک گیاه.» پدر به او یادآوری می‌کند که گیاه به نور، آب و مراقبت نیاز دارد. بلافاصله نویسنده خانه کوچک و تاریک آن‌ها را نشان می‌دهد؛ خانه‌ای که در تصویرگری نیز با رنگ‌های سرد و ساختمان‌های بلند و خاکستری، حس کمبود طبیعت را به‌خوبی منتقل می‌کند. این پیوند میان متن و تصویر یکی از ویژگی‌های مهم کتاب است و باعث می‌شود خواننده بدون نیاز به توضیح‌های طولانی، مفهوم را درک کند.

سرانجام لی‌لی صاحب گیاهی می‌شود و نامش را «جورج» می‌گذارد. او دوست دارد جورج دنیای بیرون را ببیند؛ دنیایی که بسیار بزرگ‌تر از آپارتمان کوچک آن‌هاست. از همین‌جا ایده اصلی کتاب شکل می‌گیرد؛ درختی که همراه صاحبش در شهر راه می‌رود. نویسنده این اتفاق خیال‌انگیز را کاملاً طبیعی روایت می‌کند و کودک نیز بدون پرسیدن اینکه «چگونه ممکن است درخت راه برود؟» آن را می‌پذیرد. همین پذیرش، راه را برای بیان پیام اصلی کتاب باز می‌کند.

جرج و لی‌لی خیلی زود به کمک دیگران می‌روند. نخستین بار، سایه خنک درخت، پیرزنی را از گرمای آزاردهنده شهر نجات می‌دهد. کمی بعد از کنار مغازه ماهی‌فروشی و گل‌فروشی می‌گذرند. تصویر گربه‌هایی که پشت ویترین ماهی‌فروشی ایستاده‌اند یا یادآوری لی‌لی که جورج زمانی در گل‌فروشی زندگی می‌کرده، از آن جزئیات دوست‌داشتنی است که تصویرگر به داستان افزوده و فضای کتاب را زنده‌تر کرده است.

در ادامه، لی‌لی با دو کودک دیگر، سلیم و موریسیو، آشنا می‌شود. آن‌ها نیز از سایه خنک جورج لذت می‌برند و خیلی زود تصمیم می‌گیرند هر کدام گیاهی داشته باشند. نویسنده به زیبایی نشان می‌دهد که یک رفتار کوچک چگونه می‌تواند دیگران را نیز تحت تأثیر قرار دهد. یک هفته بعد، این سه کودک همراه درختانشان در خیابان راه می‌روند و نویسنده درباره آن‌ها می‌نویسد: «سه‌تایی با هم جنگل کوچکی شده بودند.» به نظرم این جمله، یکی از زیباترین جمله‌های کتاب است؛ زیرا هم تصویری شاعرانه می‌آفریند و هم مسیر آینده داستان را نشان می‌دهد.

از اینجا به بعد، آن جنگل کوچک هر روز بزرگ‌تر می‌شود. کودکان برای رهگذران سایه فراهم می‌کنند، به حیوانات کمک می‌کنند، پرندگان را به شهر بازمی‌گردانند و کم‌کم فضای خشک و خاکستری شهر تغییر می‌کند. نویسنده بدون آنکه شعار بدهد، نشان می‌دهد که تغییرهای بزرگ از تصمیم‌های کوچک آغاز می‌شوند و کودکان نیز می‌توانند آغازگر چنین تغییرهایی باشند. برخلاف بسیاری از داستان‌ها که کودکان تنها تماشاگر اتفاق‌ها هستند، در این کتاب آن‌ها نقش اصلی را در تغییر محیط زندگی خود بر عهده می‌گیرند.

یکی دیگر از ویژگی‌های کتاب، هماهنگی کامل متن و تصویر است. تصویرها فقط متن را تکرار نمی‌کنند، بلکه بخش مهمی از روایت را بر عهده دارند. تغییر تدریجی رنگ‌های شهر، حضور بیشتر پرندگان، گسترش فضای سبز و حتی حالت چهره شخصیت‌ها، همه در خدمت روایت قرار گرفته‌اند و به همین دلیل کتاب را می‌توان نمونه موفقی از یک کتاب تصویری دانست؛ کتابی که تصویر و متن دوشادوش هم داستان را پیش می‌برند.

«درختانی که راه می‌روند» فقط کتابی درباره کاشتن درخت نیست، بلکه داستان تأثیر یک ایده کوچک بر جامعه است. نویسنده نشان می‌دهد که مهربانی، توجه به طبیعت و احساس مسئولیت، مانند خود درختان، ریشه می‌دوانند و آرام‌آرام گسترش پیدا می‌کنند. شاید به همین دلیل است که پس از پایان کتاب، خواننده بیش از آنکه به درختی فکر کند که راه می‌رود، به انسان‌هایی فکر می‌کند که می‌توانند با قدم‌های کوچک، جهان اطرافشان را زیباتر کنند.

این کتاب با روایت روان، تصویرگری‌های چشم‌نواز و پیامی انسانی و امیدبخش، یکی از آثار خواندنی برای کودکان و حتی بزرگسالانی است که به کتاب‌های تصویری علاقه دارند؛ کتابی که پس از بستن آخرین صفحه، هنوز تصویر جنگلی را که آرام‌آرام در دل شهر شکل گرفته، در ذهن خواننده زنده نگه می‌دارد.